Bài viết của Jim Rohn gây ấn tượng cho mình, vì thế mình chuyển bài viết này dang tiếng việt để mọi người cùng có các bài học và nắm được phương pháp ứng dụng trong thực tế để thiết lập mục tiêu.
(Tên bài viết gốc: The Goal Behind the Goal: Why Transformation Is the Real Prize" - Jim Rohn)
Hầu hết mọi người đặt mục tiêu vì những gì họ sẽ nhận được. Còn Jim Rohn đặt mục tiêu vì những gì chúng sẽ tôi luyện nên con người ông.
"Lý do tối thượng của việc đặt mục tiêu là lôi cuốn bạn trở thành con người đủ năng lực để đạt được chúng."
Đó là một trong những câu nói quan trọng nhất mà Jim từng chia sẻ. Nhưng hầu hết mọi người lại bỏ qua hoàn toàn ý nghĩa này.
Câu hỏi triệu đô
Jim thường hỏi khán giả một câu khiến họ luôn bất ngờ: "Nếu bạn đặt mục tiêu trở thành triệu phú “, và bạn đã đạt được nó. Bạn nỗ lực làm việc, bạn kiếm ra tiền và bạn đang nắm giữ một triệu đô la. Câu hỏi thực sự ở đây là: Liệu một triệu đô la đó có phải là phần giá trị nhất không?"
Cả khán phòng luôn đồng thanh đáp: "Có."
Và Jim mỉm cười nói: "Không. Phần giá trị nhất chính là con người mà bạn đã trở thành để kiếm được số tiền đó. Những kỷ luật bạn đã làm chủ. Những nỗi sợ bạn đã đối mặt. Những thói quen bạn đã xây dựng. Và con người mà bạn đã trưởng thành."
Sau đó ông nói thêm: "Bởi vì nếu ngày mai bạn mất sạch một triệu đô la đó, bạn có thể kiếm lại tất cả, thậm chí còn nhanh hơn lần đầu tiên. Tại sao? Bởi vì bạn vẫn giữ nguyên con người mà bạn đã trở thành. Và con người đó biết chính xác cách tạo ra một triệu đô la."
Mục tiêu như một lực kéo
Jim dạy rằng mục tiêu không chỉ là điểm đến, chúng là lực kéo. Một mục tiêu được thiết lập đúng đắn sẽ kéo bạn tiến về phía trước. Nó đòi hỏi bạn phải lớn lên, buộc bạn phải học hỏi, vượt qua giới hạn và phát triển những năng lực mà trước đây bạn không hề biết mình sở hữu.
Đó là lý do Jim luôn nhấn mạnh việc đặt mục tiêu vượt qua tầm với hiện tại một chút: Không quá xa đến mức cảm thấy bất khả thi, nhưng đủ xa để bạn không thể đạt được nếu vẫn giữ nguyên con người của ngày hôm nay.
Khoảng cách giữa vị trí hiện tại và nơi mục tiêu đã đạt được, chính là không gian nơi sự chuyển hóa diễn ra.
Điều mà phần lớn phương pháp đặt mục tiêu bỏ sót
Hầu hết các lời khuyên về mục tiêu đều tập trung vào kỹ thuật: viết ra giấy, đặt thời hạn, chia nhỏ các bước, theo dõi tiến độ. Jim không phản đối những điều đó; ông tin vào kỹ thuật.
Nhưng ông cũng tin rằng kỹ thuật chỉ là một nửa thứ yếu.
Nửa quan trọng hơn là công việc nội tại bên trong:
Bạn phải trở thành ai để đạt được mục tiêu này?
Bạn cần phát triển những kỹ năng nào?
Bạn cần từ bỏ những thói quen xấu nào?
Bạn cần thiết lập những kỷ luật mới nào?
Jim gọi đây là "sự chuẩn bị nền tảng" (the set-up), ý tưởng rằng một mục tiêu sẽ dọn đường để bạn trở thành một con người mới. Và con người mới đó mới chính là phần thưởng thực sự, chứ không phải thứ vật chất bạn hướng tới để đạt được.
Câu chuyện Jim thường kể
Jim thường kể câu chuyện về một người cha dẫn con trai ra bãi biển và bảo: "Con trai, cha muốn con xây một lâu đài cát lộng lẫy nhất mà con có thể tưởng tượng."
Cậu bé làm việc cả ngày. Cậu đào bới, nhào nặn, tạc nên các tháp canh, tường thành và một con hào bao quanh. Đến hoàng hôn, lâu đài cát trông thật phi thường.
Rồi thủy triều dâng lên cuốn trôi tất cả.
Cậu bé đau lòng, nhưng người cha nói: "Con trai, lâu đài chưa bao giờ là mục đích chính. Hãy nhìn vào đôi bàn tay của con. Nhìn vào những gì con đã học được về việc xây dựng. Nhìn vào sự kiên nhẫn con đã rèn luyện. Nhìn vào sự sáng tạo con đã khám phá ra. Đó mới chính là mục đích thực sự của lâu đài cát."
Jim dừng lại và đúc kết: "Mục tiêu của bạn chính là những lâu đài cát. Hãy dốc toàn lực để xây dựng chúng. Nhưng hãy hiểu rằng kho báu thực sự là những gì mà quá trình xây dựng đó đã tôi luyện nên bạn."
Bắt đầu với "Trở thành ai", không phải "Đạt được gì"
Vì vậy, trước khi viết ra mục tiêu tiếp theo, hãy tự hỏi bản thân câu hỏi của Jim: Không phải tôi muốn nhận được gì? Mà là tôi cần trở thành con người như thế nào?
Bởi vì đích đến đằng sau mọi mục tiêu luôn giống nhau là để trở nên nhiều hơn: kỷ luật hơn, hiểu biết hơn, năng lực hơn và kiên cường hơn.
Và loại của cải đó, không con sóng thủy triều nào có thể cuốn trôi.
Bài học & Khung thực hành đặt mục tiêu trong thực tế
Triết lý của Jim Rohn chuyển trọng tâm từ "Having" (Có được gì) sang "Becoming" (Trở thành ai). Khi đưa vào thực tế, bạn có thể áp dụng theo các bước hành động cụ thể sau:
1. Bổ sung "Cột danh tính" vào bảng mục tiêu (Identity-Based Goals)
Thay vì chỉ dừng lại ở các chỉ số đo lường kết quả bên ngoài (KPI, doanh thu, bằng cấp), hãy xây dựng mục tiêu theo cấu trúc 3 tầng:
Tầng mục tiêu
Câu hỏi định hướng
Ví dụ thực tế
1. Kết quả (Outcome)
Tôi muốn đạt được gì? (Lâu đài cát)
Tiết kiệm / đầu tư được 500 triệu VNĐ trong 1 năm.
2. Kỹ năng & Kỷ luật (Process)
Tôi cần làm chủ kỹ năng / kỷ luật nào?
Quản lý tài chính cá nhân, học phân tích báo cáo tài chính, kỷ luật ghi chép chi tiêu mỗi tối.
3. Con người trở thành (Identity)
Tôi cần trở thành người như thế nào? (Kho báu thực sự)
Trở thành một người có tư duy tài chính độc lập, biết trì hoãn sự thỏa mãn ngắn hạn để đầu tư dài hạn.
2. Nguyên lý "Vùng kéo dãn" (The Stretch Gap)
Quy tắc: Đặt mục tiêu ở mức năng lực hiện tại + 10% đến 20%.
Lý do: Nếu mục tiêu quá dễ, bạn không cần thay đổi thói quen; nếu quá phi thực tế, não bộ sẽ rơi vào trạng thái tê liệt vì quá tải. Một mục tiêu lý tưởng phải khiến bạn buộc phải học thêm một công cụ mới, đọc thêm sách chuyên môn hoặc nâng cấp năng lực làm việc thì mới hoàn thành được.
3. Đánh giá thất bại bằng tư duy "Lâu đài cát"
Khi một dự án thất bại, thị trường biến động hoặc mục tiêu không đạt như kỳ vọng (thủy triều cuốn trôi kết quả):
Tránh câu hỏi: "Tại sao mình mất trắng?" (Tạo tâm lý nạn nhân).
Chuyển thành câu hỏi: "Qua dự án này, mình đã làm chủ được quy trình nào, tôi luyện được khả năng chịu áp lực ra sao và học được bài học cốt lõi gì?"
Khi bạn giữ được năng lực giải quyết vấn đề, bạn hoàn toàn có thể xây dựng lại một "lâu đài" khác nhanh hơn và vững chắc hơn.
Đặt mục tiêu bạn phải hiểu được bản chất của mục tiêu, cũng như hiểu chính con người bạn muốn trở thành (being) là rất quan trọng để đạt được thành công mong đợi.