Dựa trên thành tích này và các chỉ số nhịp tim/tuổi tác tôi xin phân tích “trạng thái” hiện tại của bạn như sau:

1. Phân tích thành tích

• Pace trung bình: Khoảng 7:43 phút/km.

• Phân khúc: Bạn thuộc nhóm “Recreational Finisher” (Người chạy phong trào với mục tiêu hoàn thành). Ở độ tuổi này, đây là mức trung bình khá của những người chạy để rèn luyện sức khỏe (không phải thi đấu tranh giải).

2. Bạn đang ở trạng thái nào? (Chẩn đoán chuyên môn)

Có 3 đặc điểm chính về trạng thái thể lực của bạn lúc này:

A. Sức bền cơ xương khớp: TỐT

Việc bạn có thể vận động liên tục trong gần 5 tiếng rưỡi chứng tỏ khung xương, khớp và dây chằng của bạn khá vững chắc. Bạn có khả năng chịu đựng áp lực cơ học trong thời gian dài (Time on feet). Đây là một vốn quý, vì nhiều người tim khỏe nhưng chân yếu, chạy đến km 30 là bị chuột rút hoặc đau khớp phải bỏ cuộc.

B. Sức bền hiếu khí (Aerobic Base): CÒN MỎNG (Aerobic Deficiency)

Đây là điểm mấu chốt liên quan đến câu chuyện Zone 2/Zone 3 của chúng ta.

• Thời gian 5h26m thường phản ánh việc bạn bị “đuối” về cuối.

• Rất có thể kịch bản chạy của bạn là: 21km đầu chạy khá sung (có thể ở Zone 3 hoặc chớm Zone 4), đốt hết đường (glycogen). Đến km 30 trở đi, cơ thể cạn năng lượng, nhịp tim tăng cao dù tốc độ giảm, buộc phải đi bộ xen kẽ chạy (run-walk).

• Điều này cho thấy “bộ máy đốt mỡ” (hệ thống hiếu khí) của bạn chưa hoạt động hiệu quả tối đa. Bạn đang chạy bằng “xăng” (đường) nhiều hơn là chạy bằng “điện” (mỡ).

C. Dư địa phát triển: RẤT LỚN

Tin vui là từ mốc 5h26m, bạn có thể rút ngắn thời gian xuống Sub 5 (dưới 5 giờ) hoặc thậm chí 4h30 rất nhanh nếu tập đúng phương pháp, mà không cần phải cố chạy nhanh hơn trong các buổi tập (nghe có vẻ vô lý nhưng lại rất thuyết phục).

3. Chiến lược cho giai đoạn tiếp theo

Quay lại câu chuyện Zone 2/Zone 3 ban đầu, trạng thái hiện tại của bạn là minh chứng rõ nhất cho việc cần xây dựng lại nền tảng đáy kim tự tháp.

Nếu bạn tiếp tục tập luyện kiểu cũ (chạy gắng sức, nhịp tim cao), thành tích của bạn sẽ chỉ loanh quanh ở mức 5h15 - 5h30 và cơ thể sẽ rất mệt mỏi.

Lời khuyên cụ thể:

1. Chấp nhận chạy chậm lại:

   • Hãy tập trung vào vùng nhịp tim 125 - 134 bpm (Đầu Zone 3 Garmin/ Zone 2 Maffetone).

   • Mục tiêu là dạy cơ thể: “Này, hãy đốt mỡ đi, đừng dùng đường nữa.”

2. Tăng thể tích (Volume) thay vì cường độ (Intensity):

   • Đừng cố chạy pace 6:xx hay 5:xx lúc này.

   • Hãy cố gắng duy trì thời gian chạy liên tục ở pace 7:30 - 8:00 (hoặc chậm hơn) trong 60 phút mà nhịp tim không bị vọt lên quá 135.

3. Mục tiêu mới:

   • Thay vì đặt mục tiêu “Chạy nhanh hơn”, hãy đặt mục tiêu “Chạy cùng tốc độ đó nhưng nhịp tim thấp hơn”.

   • Ví dụ: Hiện tại chạy Pace 7:45 tim đang là 145 bpm. Hãy tập sao cho 3 tháng nữa, chạy Pace 7:45 tim chỉ còn 130 bpm. Lúc đó, thành tích Marathon của bạn tự động sẽ xuống dưới 5 giờ một cách nhẹ nhàng.

Tóm lại: Bạn là một “chiến binh” lì lợm (đã hoàn thành FM), nhưng động cơ bên trong cần được “bảo dưỡng và nâng cấp” để chạy êm hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn.

Thực tế, trong quá trình làm việc, mình hay sử dụng cả 2 phương pháp này trong quá trình quản trị, điều này rất bổ ích, không chỉ phục vụ cho việc giúp đội ngũ giải quyết vấn đề vượt khả năng cũng như phát triển năng lực của nhân lực trong dài hạn.

Với những hiểu biết của mình và tìm hiểu được, mình muốn chia sẻ về những khác biệt và những điểm tương đồng của hai phương thức này trong phát triển cá nhân cũng như đội ngũ trong doanh nghiệp để bạn tham khảo, và có thể áp dụng được trong thực tế hiệu quả nhất.

1. Coaching (Huấn luyện)

Coaching là một hình thức phát triển năng lực hoặc nghề nghiệp cá nhân, trong đó một người có kinh nghiệm, gọi là Huấn luyện viên (Coach) hợp tác với người được huấn luyện (Coachee) nhằm đạt được mục tiêu cụ thể thông qua đối thoại, đặt câu hỏi và hướng dẫn, giúp coachee tự khám phá giải pháp và phát triển tiềm năng của bản thân.

Đặc điểm nổi bật:

• Đặt câu hỏi mạnh mẽ (Powerful Questioning): Công cụ này rất quan trọng trong Coaching, nó giúp cho coachee nhìn nhận vấn đề theo góc nhìn mới, khám phá chính bản thân mình, vượt qua rào cản của hiện tại và chủ động tìm giải pháp giải quyết vấn đề. Câu hỏi sẽ thường bắt đầu bằng Cái gì?, Như thế nào?, “Điều gì?.

• Tạo môi trường an toàn để phản tư (Facilitating Reflection): Quá trình này Coach tạo điều kiện để gợi mở, dẫn dắt Coachee nhìn lại, suy ngẫm về trải nghiệm, hành động, cảm xúc và kết quả của bản thân. Từ đó, nhận diện sâu sắc hơn về chính mình, hiểu rõ lý do đằng sau hành động, từ đó rút ra bài học và phát triển năng lực tự điều chỉnh, tự phát triển. Các câu hỏi có thể là “Bạn học được gì từ trải nghiệm này?”, “Nếu làm lại, bạn sẽ làm gì khác?”, “Cảm xúc của bạn khi đó là gì?”.

• Thiết lập mục tiêu và trách nhiệm (Goal Setting and Accountability): Quá trình xác định rõ ràng những kết quả mà coachee muốn đạt được. Cũng như cam kết chủ động thực hiện các mục tiêu đã đề ra, chịu trách nhiệm cùng với hành động và kết quả của mình.

• Trung lập và hướng dẫn không chỉ đạo (Neutrality and Non-Directive Guidance): Đây là nguyên tắc cốt lõi trong coaching, coach sẽ giữ vai trò trung lập, không áp đặt ý kiến, không đưa ra giải pháp sẵn có hay chỉ đạo trực tiếp cho coachee. Thay vào đó, coach sử dụng câu hỏi, lắng nghe và các kỹ thuật khai vấn để giúp coachee tự khám phá, tự quyết định và tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Tóm lại, Coaching chỉ tập trung vào việc phát triển tư duy độc lập, trao quyền và thúc đẩy năng lực tự quyết cho Coachee. Người coach không đưa ra lời khuyên trực tiếp mà dẫn dắt bằng câu hỏi để Coachee tự tìm ra giải pháp.

2. Mentoring (Cố vấn)

Đặc điểm nổi bật:

• Chia sẻ câu chuyện & kinh nghiệm (Storytelling & Experience Sharing): Người cố vấn (Mentor) sử dụng các câu chuyện thực tế, trải nghiệm cá nhân, thành công và thất bại của bản thân để truyền cảm hứng, đưa ra bài học và định hướng cho người được cố vấn (Mentee). Bạn cần lưu ý là không áp đặt, tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích phản hồi 2 chiều.

  Ví dụ: Mentor kể về một lần thất bại khi khởi nghiệp, cùng với bài học rút ra về mô hình kinh doanh, giúp mentee đang chuẩn bị khởi nghiệp tránh vấp phải sai lầm tương tự.

• Đưa ra lời khuyên và hướng dẫn (Guidance & Advice): Mentor sử dụng kinh nghiệm, kiến thức và sự từng trải cá nhân để hỗ trợ Mentee vượt qua thách thức, định hướng phát triển và ra quyết định được hiệu quả hơn.

  Ví dụ: Khi Mentee gặp khó khăn trong lựa chọn giải pháp để giải quyết vấn đề, mentor có thể chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, phân tích ưu nhược điểm của từng giải pháp và khuyến khích mentee tự cân nhắc dựa trên kết quả cần đạt của mình.

• Làm gương (Role Modeling): Mentor trở thành một hình mẫu về hành vi, thái độ, giá trị hay thành công mà mentee mong muốn học hỏi và noi theo. Vì thế, Mentor không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn thể hiện qua chính cách sống, cách làm việc, cách ứng xử trong các tình huống thực tế, từ đó tạo ảnh hưởng sâu sắc đến mentee. Ví dụ: Mentor chủ động giúp đỡ đồng nghiệp, hỗ trợ lẫn nhau, mentee sẽ học được giá trị của sự hợp tác và sẻ chia.

• Chuyển giao tri thức (Knowledge Transfer): Quá trình này, Mentor truyền đạt kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và hiểu biết thực tiễn cho Mentee thông qua mối quan hệ cá nhân, giao tiếp trực tiếp và các hoạt động học hỏi thực tế, giúp Mentee phát triển nhanh chóng, bền vững trong công việc cũng như cuộc sống.

  Ví dụ: Mentor chia sẻ quy trình giải quyết phản ánh khiếu nại của Khách hàng dựa trên kinh nghiệm thực tế, giúp Mentee tự tin xử lý khi gặp tình huống tương tự.

• Định hướng phát triển sự nghiệp (Career Path Guidance): Mentor hỗ trợ Mentee xác định, lập kế hoạch và phát triển con đường sự nghiệp phù hợp với năng lực, giá trị của cá nhân và mục tiêu dài hạn. Mentor giúp Mentee có được góc nhìn tổng quan về lựa chọn nghề nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm thực tế và giúp Mentee xây dựng lộ trình phát triển rõ ràng, từng bước một.

  Ví dụ: Mentor hỗ trợ mentee đang phân vân giữa hai ngành nghề bằng cách phân tích ưu/nhược điểm, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, hoặc có thể kết nối mentee với các chuyên gia trong lĩnh vực để mentee có cái nhìn thực tế hơn.

Tóm lại, Mentoring nhấn mạnh vào việc truyền đạt kinh nghiệm sống, kiến thức chuyên môn thậm chí là văn hóa doanh nghiệp. Người mentor thường chủ động chia sẻ và định hướng, giúp mentee phát triển dựa trên trải nghiệm thực tế.

3. Những năng lực cần phải có

Những năng lực mà Coach và Menter đều phải có, chúng gồm:

• Đồng cảm (Empathy) là khả năng đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu cảm xúc, suy nghĩ, hoàn cảnh và nhu cầu của họ, mà không phán xét hay áp đặt quan điểm cá nhân. Đây là nền tảng giúp xây dựng mối quan hệ tin cậy, tạo môi trường an toàn để người được hỗ trợ (Coachee/ Mentee) sẵn sàng chia sẻ, khám phá và phát triển bản thân.

  Ví dụ: Mentor nhận thấy mentee lo lắng về việc thay đổi công việc, thay vì khuyên nhủ ngay, mentor lắng nghe, đồng cảm với nỗi sợ và động viên mentee tự tin thử sức.

• Xây dựng niềm tin (Building Trust): Quá trình tạo dựng sự tin cậy, an toàn và tôn trọng lẫn nhau giữa Coach và Coacher, giữa Mentor Mentee. Đây là nền tảng giúp mối quan hệ hỗ trợ phát triển bền vững, tạo điều kiện cho sự chia sẻ cởi mở, học hỏi hiệu quả và thúc đẩy sự thay đổi tích cực.

  Ví dụ: Coach giữ bí mật tuyệt đối về những khó khăn của cá nhân mà coachee chia sẻ, tạo sự an tâm để coachee dám nói thật về những vấn đề gặp phải của mình.

• Lắng nghe chủ động (Active Listening): Kỹ năng lắng nghe với sự tập trung cao độ, toàn tâm toàn ý vào người nói, không chỉ để nghe lời nói mà còn để thấu hiểu cảm xúc, ý nghĩa và nhu cầu ẩn sau thông điệp, nếu làm tốt, nó sẽ giúp xây dựng mối quan hệ hiệu quả giữa coach và coachee, giữa mentor và mentee.

  Ví dụ: Khi mentee chia sẻ về áp lực công việc, mentor không vội khuyên nhủ mà lắng nghe, xác nhận cảm xúc (Có thể đặt câu hỏi: Có vẻ bạn đang rất căng thẳng?), sau đó mới cùng mentee tìm giải pháp.

• Hỗ trợ tạo ra ý nghĩa (Facilitating Meaning-Making): Coach/ Mentor giúp Coachee/ Mentee nhìn nhận, diễn giải và hiểu sâu sắc hơn về các trải nghiệm, sự kiện, thách thức hoặc thành công trong cuộc sống và công việc. Mục tiêu là giúp người được hỗ trợ nhận ra giá trị, bài học, động lực và định hướng phát triển cá nhân từ những gì họ đã trải qua, thay vì chỉ nhìn nhận sự việc một cách bề nổi hoặc cảm tính.

  Ví dụ: Menter chia sẻ: Khi tôi gặp tình huống tương tự, điều làm tôi thay đổi không phải là do thất bại mà là bài học về sự kiên trì. Với bạn, thì bạn cảm nhận thế nào về điều này?.

• Tò mò, ham học hỏi (Curiosity): Đây là trạng thái sẵn sàng khám phá, đặt câu hỏi để tìm hiểu sâu sắc về bản thân, người khác và thế giới xung quanh. Điều này không những giúp cho cả Coach hay Mentor mà với cả Coachee hay Mentee mở rộng tư duy, phát triển nhận thức và không ngừng tiến bộ.

  Ví dụ: Coachee/mentee chủ động hỏi lại coach/mentor: “Theo anh/chị, điều gì là yếu tố quan trọng nhất giúp anh/chị duy trì động lực học hỏi?”

Những năng lực trên đây đều là nền tảng để cho cả Coach và Mentor xây dựng được mối quan hệ hiệu quả, giúp người được hỗ trợ phát triển tối đa tiềm năng cua mình.

Kết luận

Qua nội dung bài viết này cung cấp một cái nhìn toàn diện, giúp phân biệt rõ ràng giữa Coaching và Mentoring, đồng thời cũng chỉ ra những điểm tương đồng giữa hai phương pháp để bạn có một góc nhìn tổng quan hơn và có thể áp dụng hiệu quả vào trong thực tế.

Coaching phù hợp khi cá nhân/ doanh nghiệp muốn phát triển năng lực tự giải quyết vấn đề, tăng sự chủ động và sáng tạo. Trong khi đó Mentoring phù hợp khi cần học hỏi từ kinh nghiệm thực tế, định hướng nghề nghiệp hoặc hòa nhập văn hóa doanh nghiệp. Bạn có thể lựa chọn một hoặc kết hợp cả hai phương pháp sẽ tối ưu hóa phát triển của cá nhân, nhóm, vừa đảm bảo sự phát triển, trưởng thành trong nội tại doanh doanh nghiệp lại vừa tận dụng được giá trị từ kinh nghiệm từ người đi trước.

Mình cho rằng kỹ năng này đối với lãnh đạo rất quan trọng trong công tác quản trị và phát triển doanh nghiệp, vậy nên hãy thử xem nhé!

Công ty khởi nghiệp kinh doanh Trà

Ngày xửa ngày xưa, có một công ty khởi nghiệp nhỏ và họ có một giấc mơ.

Những người sáng lập nghĩ: "Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta mang Trà thật ngon đến các nhà hàng sang trọng? Tại sao các nhà hàng sang trọng lại phục vụ những gói Trà nhỏ vớ vẩn nhỉ, trong khi có loại Trà thực sự ngon?" Họ chỉ quan tâm đến cà phê Espresso mà lại không quan tâm đến Trà.

Hannah là người Mỹ gốc Hoa thế hệ đầu tiên, cô luôn nhớ về loại Trà mà cô ấy đã cùng lớn lên, loại Trà luôn có ở nhà bố mẹ cô áy. Người sáng lập còn lại là Jack, là người Anh, bạn có thể tưởng tượng anh ấy nghĩ gì về loại Trà mà anh ấy biết được ở Mỹ.

Họ gặp nhau ở Stanford khi cả hai đều là sinh viên. Jack là sinh viên ngành thiết kế tương tác người máy tính (HCI), còn Hannah là sinh viên MBA, và họ bắt đầu nói chuyện về Trà và nó tệ như thế nào. Cả hai cùng nhau bắt đầu khởi nghiệp, và do họ học ở Stanford và giỏi toán nên đã được rót vốn dễ dàng. Họ có đủ tiền để thử làm điều gì đó.

Hannah và Jack đã có khoảng thời gian tuyệt vời trong 6 tháng đầu tiên với một văn phòng đẹp. Họ thuê một vài kỹ sư để xây dựng một trang web kết nối các nhà hàng với các nhà sản xuất Trà nhỏ, và đã có khoảng thời gian tuyệt vời. Nhưng sau một thời gian ngắn, họ bắt đầu nhận thấy điều gì đó, đó là có hầu hết các nhà sản xuất Trà đều đăng ký trên trang web, nhưng lại không có nhiều nhà hàng đăng ký sử dụng trang web này.

Và rồi một ngày, Hannah đã bán Trà cho một nhà phân phối Trà, họ là những người lái những chiếc xe tải lớn, chở hàng đến nhà hàng, họ có cà phê Starbucks, những tảng thịt lớn và những hộp cà chua đóng hộp, và Jack thật sự ghét điều này.

Tuy nhiên, Hannah đã kiếm được khá nhiều tiền từ việc này, nên Jack phải chấp nhận điều đó. Rồi cô ấy lại làm như vậy nhiều lần nữa, điều đó lại giúp họ kiếm được nhiều tiền hơn. Cô ấy quyết định phải nói chuyện với Jack: "Nếu khách hàng của chúng ta không phải là nhà hàng thì sao? Nếu khách hàng của chúng ta thực sự là những nhà phân phối này thì sao?" Họ đã tranh cãi gay gắt về điều đó, và họ quyết định: "Vậy, chúng ta hãy đến gặp nhà đầu tư thiên thần của mình. Ông ấy rất khôn ngoan, ông ấy đã đầu tư vào Google, ông ấy đã đầu tư vào Facebook, ông ấy đã trải qua nhiều chuyện rồi." Và họ đã đến nói chuyện với Jim Frost.

Họ kể câu chuyện đang xảy ra của mình, Jim nói: "Này các bạn, tôi hiểu những gì các bạn đang nói. Đây là một quyết định khó khăn. Vì vậy, điều tôi thích làm khi đưa ra quyết định là tôi thích chơi trò 'hãy giả vờ'. Hãy giả vờ như các bạn đã tiến hành thỏa thuận này với các nhà phân phối. Mọi thứ sẽ như thế nào? Mọi thứ sẽ thay đổi ra sao? Thế giới đó sẽ như thế nào? Nếu chúng ta phải chọn, chúng ta phải quyết định, hãy cứ hành động như thể nó đang xảy ra vậy."

Sau đó, ông ấy đã kể câu chuyện từ Intel cho 2 người nghe, đây là câu chuyện:

Andy Grove, CEO của Intel ở thời điểm đó, đã nhìn ra ngoài cửa sổ. Ông thấy bánh xe Ferris của một công viên giải trí Mỹ lớn đang quay ở đằng xa, sau đó, quay lại hỏi Gordon (một lãnh đạo khác của Intel) một câu hỏi mang tính giả định: "Nếu chúng ta bị đá ra khỏi ngành kinh doanh bộ nhớ, và hội đồng quản trị đưa một CEO mới vào, thì anh nghĩ CEO đó sẽ làm gì?". Gordon đã trả lời rằng vị CEO mới có lẽ sẽ rút Intel ra khỏi lĩnh vực sản xuất bộ nhớ. Nghe vậy, Andy Grove đã đưa ra một đề xuất táo bạo và đầy tính hành động: "Vậy thì tại sao chúng ta không tự mình bước ra khỏi cửa, giả vờ như mình là CEO mới đó, và tự mình thực hiện việc này?"

Ý nghĩa của câu chuyện này là thay vì bị động chờ đợi hoặc đưa ra quyết định dựa trên những suy đoán không chắc chắn, hãy chủ động đặt mình vào một tình huống giả định và suy nghĩ xem người ngoài cuộc với một góc nhìn khác sẽ đưa ra quyết định gì. Bằng cách "giả vờ" như vậy, Intel đã có thể nhìn nhận vấn đề một cách khách quan hơn và đưa ra quyết định chiến lược là chuyển hướng kinh doanh ra khỏi thị trường bộ nhớ, một quyết định quan trọng đã giúp họ thành công trong các lĩnh vực khác.

Jim tiếp tục “Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta cứ hành động như thể nó đang xảy ra vậy?" Và các bạn biết đấy, tôi thấy rằng bạn có thể nói: "Chà, hãy giả vờ như chúng ta là một công ty B2B.", “và chúng ta cần phải làm gì tiếp theo nào?”

Chà, chúng ta sẽ thuê nhân viên kinh doanh, đúng không? Bởi vì nhân viên kinh doanh để đi ra ngoài và thực hiện những hợp đồng này. Chúng ta cũng cần thuê bộ phận hỗ trợ khách hàng, vì nếu có một hợp đồng trị giá một trăm nghìn đô la, bạn muốn ai đó nhấc điện thoại lên đúng không? Bạn biết đấy, có lẽ chúng ta thậm chí sẽ thuê một CEO mới, ai mà biết được?

Sau một hồi trò chuyện, họ quyết định tập trung vào một danh sách khách hàng mới. Nhưng Jim nói thêm: "Tôi còn một điều nữa dành cho các bạn, cũng từ Intel, một điều tôi học được từ John Doerr. Có một thứ sẽ giúp đội ngũ của bạn thực sự thực hiện ý tưởng này". Chúng được gọi là OKR - Mục tiêu và Kết quả chính.

Bài học “hãy giải vờ” trong bối cảnh khởi nghiệp

Trong câu chuyện về Startup Trà, Hana và Jack đã phải đối mặt với tình huống khó khăn khi nhận ra rằng khách hàng mục tiêu ban đầu của họ (các nhà hàng) không mấy mặn mà với sản phẩm, trong khi một cơ hội mới lại mở ra với các nhà phân phối. Đây là một ngã rẽ quan trọng, và việc đưa ra quyết định mà không lường trước được các hệ quả có thể dẫn đến những rủi ro lớn.

Câu chuyện của Intel đã truyền tải một thông điệp mạnh mẽ đến Hannah và Jack về việc sử dụng phương pháp "hãy cứ giả vờ" để đối diện với những quyết định khó khăn trong startup của họ. Bằng cách "giả vờ" rằng khách hàng của họ không phải là nhà hàng mà là các nhà phân phối, họ có thể hình dung rõ hơn về những thay đổi cần thiết trong mô hình kinh doanh, cơ cấu tổ chức và cách thức phục vụ khách hàng.

Ngay trong bối cảnh đó, lời khuyên "hãy cứ giả vờ" của Jim Frost đã trở thành một công cụ tư duy hữu ích. Phương pháp này khuyến khích các nhà sáng lập và đội ngũ lãnh đạo tạm thời đặt mình vào một viễn cảnh tương lai, nơi một quyết định cụ thể coi như đã được thực hiện, sau đó hình dung một cách chi tiết những gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Dưới đây là một số bài học sấu sắc về tư duy “hãy giải vờ”

• Giảm thiểu rủi ro bằng cách mô phỏng tương lai: Thay vì đưa ra quyết định dựa trên những giả định mơ hồ, việc "giả vờ" giúp các startup hình dung cụ thể các hệ quả tiềm năng của một lựa chọn chiến lược. Bạn có thể nhận diện sớm những thách thức và cơ hội có thể phát sinh, từ đó đưa ra quyết định sáng suốt hơn và giảm thiểu rủi ro. Trong trường hợp của startup Trà, việc "giả vờ" tập trung vào nhà phân phối đã giúp Hannah và Jack nhận ra nhu cầu về đội ngũ bán hàng và hỗ trợ khách hàng khác biệt so với việc phục vụ trực tiếp nhà hàng.

• Sáng tạo ra các kịch bản khác nhau: Phương pháp này không giới hạn ở một kịch bản duy nhất. Các startup có thể "giả vờ" theo nhiều hướng đi khác nhau để so sánh và đánh giá tiềm năng của từng lựa chọn. Giống như câu chuyện về Intel khi họ "giả vờ" bị loại khỏi thị trường bộ nhớ để đưa ra quyết định chuyển hướng chiến lược, các startup có thể "giả vờ" những tình huống khó khăn nhất để tìm ra cách ứng phó và những cơ hội ẩn chứa.

• Tạo sự đồng thuận trong đội ngũ: Quá trình "giả vờ" thường bao gồm việc thảo luận và chia sẻ quan điểm của các thành viên trong đội ngũ. Khi mọi người cùng nhau hình dung về một tương lai cụ thể, họ sẽ hiểu rõ hơn về những thay đổi cần thiết và những mục tiêu chung, từ đó tạo ra sự đồng thuận và cam kết cao hơn đối với chiến lược đã chọn.

• Dẫn đến hành động cụ thể: Sau khi đã "giả vờ" và hình dung được bức tranh tương lai, startup sẽ có cơ sở để xác định những hành động cụ thể cần thực hiện để hiện thực hóa viễn cảnh đó. Trong câu chuyện, sau khi "giả vờ" tập trung vào nhà phân phối, Hannah và Jack đã nhận ra sự cần thiết của việc xây dựng đội ngũ bán hàng và hỗ trợ khách hàng. Điều này trực tiếp dẫn đến việc họ chuyển sang giai đoạn lập kế hoạch và thực thi chiến lược mới.

• Ứng dụng OKR để thực thi: Như Jim Frost đã gợi ý, sau khi sử dụng phương pháp "hãy cứ giả vờ" để đưa ra quyết định chiến lược, việc áp dụng OKR (Objectives and Key Results) sẽ giúp startup hiện thực hóa chiến lược đó một cách hiệu quả. OKR cung cấp một khung làm việc rõ ràng để đặt ra các mục tiêu cụ thể và đo lường được, đảm bảo rằng cả đội ngũ sẽ cùng nhau hành động và theo dõi tiến độ hướng tới viễn cảnh đã được hình dung trong quá trình "giả vờ".

Bài học "hãy giả vờ" là một công cụ tư duy mạnh mẽ cho các startup. Nó giúp họ vượt qua sự mơ hồ của tương lai bằng cách chủ động hình dung và phân tích các kịch bản khác nhau, từ đó đưa ra những quyết định chiến lược sáng suốt hơn và tạo tiền đề cho việc thực thi hiệu quả thông qua các công cụ như OKR.

Vậy nên có khi nào bạn tự hỏi mình, điều gì thực sự thúc đẩy ta trong công việc như vậy? Đâu phải lúc nào cũng là lương, thưởng hay chức danh hiện tại. Có một nghiên cứu sâu về nhật ký công việc (nhật ký của các cá nhân ghi lại hàng ngày liên quan đến công việc) cho một kết quả rất ngạc nhiên là: cảm giác có được sự tiến bộ trong công việc có ý nghĩa là động lực lớn nhất của “đời sống nội tâm tích cực” (Inner work life).

Hãy cùng tìm hiểu làm thế nào để đạt được cái tiến bộ đó, nguyên tắc nào sẽ giúp chúng ta thực hành để đạt được điều đó, hãy cùng tìm hiểu nhé.

Nguyên tắc tiến bộ là gì?

Nguyên tắc tiến bộ (Progress Principle), được khám phá bởi Teresa Amabile và Steven Kramer, kết quả khẳng định rằng khi chúng ta cảm thấy mình đang tiến lên, đang đạt được điều gì đó trong những việc quan trọng đối với bản thân, thì đời sống nội tâm bao gồm cảm xúc, động lực và nhận thức về công việc sẽ trở nên tích cực hơn rất nhiều.

Nói cách khác, không phải những thành công to lớn mới tạo ra sự khác biệt, mà chính những bước tiến nhỏ, diễn ra hàng ngày, mới là liều thuốc bổ hiệu quả nhất cho tinh thần làm việc của chúng ta.

Sức mạnh của "Chiến thắng nhỏ"

Điều thú vị là nguyên tắc tiến bộ chính là các "chiến thắng nhỏ" (Small wins). Trong công việc hàng ngày khi bạn nhận được một lời khen cho một ý tưởng nhỏ, hay đơn giản là hoàn thành một việc cần làm trong rất nhiều công việc bạn phải thực hiện, đó chính là những chiến thắng nhỏ.

Ở khoảnh khắc đó, cho dù là rất nhỏ và không đáng kể nhưng nó lại có sức mạnh cực kỳ lớn. Chúng tạo cho chúng ta cảm xúc tích cực (vui vẻ, tự hào, hài lòng), tiếp thêm năng lượng và động lực để chúng ta tiếp tục cố gắng, đồng thời củng cố niềm tin rằng công việc của mình đang làm là có giá trị và mình có khả năng để hoàn thành nó. Theo chiều ngược lại, những trở ngại nhỏ (Set backs) lại có thể dễ dàng dập tắt ngọn lửa nhiệt huyết và khiến chúng ta cảm thấy chán nản, bực bội và dễ thất bại.

Đừng quên công việc cần có "Ý nghĩa"

Bạn cần lưu ý, sự tiến bộ đạt được phải từ một công việc có ý nghĩa. Nếu bạn thực hiện một công việc không có ý nghĩa, sẽ không mang lại cảm giác thỏa mãn giống như việc bạn hoàn thành một bước nhỏ trong một việc mà bạn thực sự tin hay thấy được giá trị đóng góp của nó mang lại. Một khi công việc có mục đích rõ ràng thì mỗi bước tiến nhỏ sẽ cộng hưởng và tạo ra động lực lớn lao hơn.

Làm thế nào để thực hành “Nguyên tắc tiến bộ” trong thực tế?

Khi hiểu được nguyên tắc này, bạn hoàn toàn có thể chủ động tạo ra và nuôi dưỡng động lực cho chính mình và cho những người xung quanh, hãy thử thực hiện những hành động dưới đây, mình tin sẽ có ích cho bạn:

• Chia nhỏ mục tiêu lớn: Thay vì chỉ nhìn vào đỉnh của ngọn núi, nơi bạn muốn tới, hãy chỉ nên tập trung vào những bước chân nhỏ để chinh phục được nó. Tương tự như chia nhỏ một công việc lớn thành các nhiệm vụ nhỏ hơn, để dễ quản lý, theo dõi và có thể hoàn thành trong ngày hoặc tuần.

• Ghi nhận sự tiến bộ: Đừng đợi đến khi hoàn thành xong công việc thì mới ăn mừng. Hãy tập thói quen ghi nhận lại những gì bạn đã làm được mỗi ngày, bằng một cuốn sổ nhỏ, ứng dụng ghi chú, hay đơn giản là sau khi bạn hoàn thành một việc khó, hãy tự nói với mình rằng "mình đã làm tốt lắm!".

• Tập trung vào những gì bạn CÓ THỂ làm: Khi gặp khó khăn hay cảm thấy bế tắc, bạn hãy tự hỏi: "Bước nhỏ tiếp theo mình có thể thực hiện ngay bây giờ là gì?". Hành động nhỏ đôi khi sẽ giúp bạn phá vỡ sự trì trệ và tạo đà tiến lên, vượt qua các trở ngại. Đây là câu thần sẽ giúp bạn khi gặp phải tình huống này là “Dễ mới đúng”, có nghĩa là, khi bạn gặp KHÓ hãy bỏ tạm bỏ qua và chọn những việc bạn cho là DỄ thực hiện trước.

• Đối với Quản lý: Hãy tạo điều kiện cho nhóm của bạn có thể "chiến thắng" mỗi ngày. Bằng cách loại bỏ các rào cản, hỗ trợ khi cần thiết, làm rõ mục tiêu cần đạt được, và quan trọng nhất cần phải nhớ là hãy công nhận những nỗ lực và tiến bộ của đội ngũ một cách liên tục, dù là nhỏ nhất.

Kết luận

Động lực không phải là thứ gì đó quá cao siêu hay bí ẩn. Đôi khi, nó chỉ đơn giản là cảm giác hài lòng khi bạn biết mình đang tiến về phía trước, từng bước một, trong một hành trình có ý nghĩa. Có khi nào đó bạn cảm thấy cảm xúc của mình hơi chùng xuống, hãy thử tìm kiếm và tạo ra một "chiến thắng nhỏ". Tôi tin rằng, bạn sẽ ngạc nhiên về sức mạnh của nó đấy!

Hãy bắt đầu chú ý đến những bước tiến dù là nhỏ nhất của bạn ngay hôm nay nhé!

Cuốn sách trình bày 7 thói quen giúp chuyển đổi từ trạng thái phụ thuộc (dependence) sang độc lập (independence), và cuối cùng đạt được sự tương tác hiệu quả với người khác (phụ thuộc lẫn nhau - Interdependence) (Xem chú thích).

“7 thói quen hiệu quả” là một góc nhìn toàn diện giúp tạo nên sự hiệu quả cá nhân và sự phát triển trong mọi khía cạnh của cuộc sống. Dựa trên những nguyên tắc phổ quát, những thói quen này không chỉ là lý thuyết mà còn có thể được áp dụng một cách thực tế vào cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Bài viết này sẽ đi sâu vào từng thói quen và đưa ra những hướng dẫn cụ thể để áp dụng chúng một cách hiệu quả, giúp bạn cải thiện cả đời sống cá nhân lẫn công việc.

Thói quen 1: Chủ động (Be Proactive)

Sự chủ động là nền tảng cho tất cả các thói quen khác, đòi hỏi chúng ta phải nhận trách nhiệm về cuộc sống của mình và tập trung vào những gì có thể kiểm soát được.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Sử dụng ngôn ngữ chủ động: Thay vì nói "Tôi không thể" hoặc "Tôi buộc phải", hãy chuyển sang "Tôi chọn" hoặc "Tôi sẽ". Điều này tạo nên sự thay đổi trong cách nhìn nhận tình huống và nắm quyền kiểm soát.

• Phản ứng có ý thức: Khi đối mặt với vấn đề, dừng lại và suy nghĩ trước khi phản ứng. Hãy tự hỏi: "Đâu là bước đầu tiên TÔI có thể thực hiện để giải quyết vấn đề này?".

• Lập kế hoạch chủ động: Mỗi buổi sáng, dành 10 phút để lập kế hoạch cho ngày mới và xác định các hành động chủ động bạn sẽ thực hiện.

• Tập trung vào vòng tròn ảnh hưởng: Vẽ ra hai vòng tròn - vòng tròn quan tâm và vòng tròn ảnh hưởng. Tập trung năng lượng vào những vấn đề bạn có thể tác động trực tiếp.

Thói quen 2: Bắt đầu với mục tiêu cuối cùng trong tâm trí (Begin with the End in mind)

Thói quen này giúp chúng ta xác định rõ định hướng và mục tiêu cuộc đời, từ đó tạo nên những quyết định đúng đắn phù hợp với giá trị cốt lõi.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Viết tuyên bố sứ mệnh cá nhân: Dành thời gian để viết ra tầm nhìn và giá trị của bạn. Đây sẽ là kim chỉ nam để đánh giá mọi quyết định trong cuộc sống.

• Thiết lập mục tiêu dài hạn: Xác định rõ mục tiêu cho từng lĩnh vực trong cuộc sống: sự nghiệp, gia đình, sức khỏe, tài chính, và phát triển cá nhân.

• Tưởng tượng cuối đời: Thực hành bài tập "Tưởng tượng đám tang của bạn", điều này giúp bạn nhìn nhận những giá trị quan trọng nhất mà bạn muốn được nhớ đến.

• Trực quan hóa mục tiêu thường xuyên: Dành 5 phút mỗi ngày để tưởng tượng bản thân đã đạt được mục tiêu, điều này tăng cường cam kết và động lực.

Thói quen 3: Ưu tiên điều quan trọng nhất (Put First, Things First)

Đây là bước thực hiện các kế hoạch đã đặt ra từ thói quen, liên quan đến việc quản lý thời gian và năng lượng một cách khôn ngoan.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Sử dụng ma trận quản lý thời gian: Phân loại các nhiệm vụ theo hai tiêu chí: quan trọng và khẩn cấp. Cố gắng dành phần lớn thời gian cho các hoạt động quan trọng nhưng không khẩn cấp.

• Lập kế hoạch hàng tuần: Bắt đầu mỗi tuần bằng việc xác định những ưu tiên và lập kế hoạch trước. Kết thúc tuần với việc đánh giá hiệu suất và rút kinh nghiệm.

• Học cách nói không: Thực hành nói "không" với những hoạt động không phù hợp với ưu tiên của bạn. Đây là kỹ năng cần thiết để bảo vệ thời gian cho những điều quan trọng.

• Tập trung vào kết quả, không phải phương pháp: Khi giao việc hoặc làm việc nhóm, đặt mục tiêu vào kết quả cần đạt được thay vì kiểm soát từng bước thực hiện.

Thói quen 4: Tư duy cùng thắng (Think Win-Win)

Tư duy cùng thắng là triết lý tìm kiếm lợi ích chung trong mọi tương tác, thay vì đối đầu hoặc cạnh tranh.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Thực hành tư duy dư dả: Tin rằng luôn có đủ cho tất cả mọi người. Điều này chuyển đổi tư duy từ cạnh tranh sang hợp tác.

• Tìm kiếm giải pháp thứ ba: Khi gặp bất đồng, không cố gắng áp đặt ý kiến của mình hoặc nhượng bộ hoàn toàn, mà tìm kiếm giải pháp thứ ba có lợi cho tất cả.

• Xây dựng tài khoản tình cảm: Thực hiện những hành động nhỏ để tạo niềm tin và thiện chí trong các mối quan hệ, như giữ lời hứa, lắng nghe, và thể hiện sự tôn trọng.

• Đặt ra thỏa thuận hiệu quả: Trong các cuộc thương lượng, xác định rõ kỳ vọng, trách nhiệm và hậu quả ngay từ đầu để tránh hiểu lầm.

Thói quen 5: Hiểu trước, được hiểu sau (Seek First to Understand, Then to be Understood)

Thói quen này đề cao việc lắng nghe đồng cảm trước khi trình bày quan điểm của mình, tạo nên giao tiếp hiệu quả.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Lắng nghe đồng cảm: Khi người khác nói, tập trung hoàn toàn vào họ, không suy nghĩ về câu trả lời của bạn. Cố gắng hiểu cả nội dung và cảm xúc đằng sau lời nói.

• Phản ánh lại những gì bạn nghe: Trước khi đưa ra ý kiến, tóm tắt lại những gì bạn đã nghe để đảm bảo bạn đã hiểu đúng.

• Tránh các phản ứng tự truyện: Nhận biết khi bạn đang diễn giải lời người khác qua lăng kính kinh nghiệm của chính mình.

• Đặt câu hỏi làm rõ: Thay vì giả định, hãy đặt câu hỏi để làm rõ ý định và nhu cầu thực sự của người đối diện.

Thói quen 6: Đồng tâm hiệp lực (Synergize)

Đồng tâm hiệp lực là tối đa hóa sức mạnh tập thể thông qua hợp tác sáng tạo và tôn trọng sự đa dạng.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Tôn trọng sự khác biệt: Chủ động tìm kiếm góc nhìn khác biệt và xem đó là cơ hội học hỏi thay vì mối đe dọa.

• Tạo môi trường hợp tác: Khuyến khích làm việc nhóm và tôn vinh đóng góp của mỗi người, tạo nên không khí đồng đội và mục tiêu chung.

• Phát huy điểm mạnh của mỗi người: Xác định và tận dụng điểm mạnh của từng thành viên trong nhóm để đạt được kết quả tốt nhất.

• Thực hành brainstorming hiệu quả: Tổ chức các buổi họp nơi mọi ý tưởng đều được chào đón và không phán xét, sau đó mới đánh giá và lựa chọn giải pháp tốt nhất.

Thói quen 7: Rèn sắc lưỡi cưa (Sharpen The Saw)

Thói quen cuối cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự đổi mới và chăm sóc bản thân để duy trì hiệu quả lâu dài.

Ứng dụng thực tế hàng ngày:

• Chăm sóc sức khỏe thể chất: Thiết lập thói quen tập thể dục 3-5 lần/tuần, đảm bảo ngủ đủ giấc và ăn uống lành mạnh.

• Nuôi dưỡng tâm trí: Dành 20 phút mỗi ngày để học điều mới (đọc sách, nghe podcast, xem video giáo dục).

• Phát triển mặt tinh thần: Thực hành thiền, cầu nguyện hoặc dành thời gian trong thiên nhiên để kết nối với bản thân sâu hơn.

• Xây dựng mối quan hệ: Dành thời gian có chất lượng cho các mối quan hệ quan trọng và giúp đỡ người khác một cách có ý nghĩa.

Chiến lược để duy trì 7 thói quen

Việc áp dụng 7 thói quen không phải là một nỗ lực ngắn hạn mà là quá trình phát triển suốt đời. Dưới đây là một số chiến lược để duy trì những thói quen này:

Bắt đầu nhỏ và kiên trì

• Tập trung vào một thói quen tại một thời điểm: Thay vì cố gắng thay đổi tất cả cùng lúc, hãy chọn một thói quen để làm chủ trước khi chuyển sang thói quen tiếp theo.

• Bắt đầu từ từ: Tạo thói quen mới cần thời gian, vì vậy hãy kiên nhẫn với bản thân và chấp nhận rằng sự thay đổi không xảy ra qua một đêm.

• Theo dõi tiến trình: Sử dụng nhật ký hoặc ứng dụng theo dõi thói quen để ghi lại tiến trình và xây dựng động lực từ việc duy trì chuỗi thành công.

Tìm kiếm sự hỗ trợ và trách nhiệm

• Kết nối với những người cùng chí hướng: Tìm một nhóm hỗ trợ hoặc đối tác để chia sẻ kinh nghiệm và khuyến khích lẫn nhau.

• Tìm người cố vấn: Tìm kiếm lời khuyên từ những người đã thành công trong việc áp dụng 7 thói quen này.

• Tạo cơ chế trách nhiệm: Chia sẻ mục tiêu của bạn với người khác và báo cáo tiến trình định kỳ để tăng cường cam kết.

Định kỳ tự đánh giá và điều chỉnh

• Đánh giá hàng tuần: Dành thời gian vào cuối mỗi tuần để đánh giá việc áp dụng 7 thói quen và xác định lĩnh vực cần cải thiện.

• Điều chỉnh khi cần thiết: Sẵn sàng điều chỉnh cách tiếp cận dựa trên những gì có tác dụng tốt nhất cho bạn và hoàn cảnh cụ thể của bạn.

• Tự thưởng: Công nhận và tôn vinh tiến bộ của bản thân, dù là nhỏ, để duy trì động lực và khuyến khích hành vi tích cực.

Kết luận

7 thói quen của người thành đạt không chỉ là những nguyên tắc trừu tượng mà là những công cụ thiết thực có thể áp dụng vào cuộc sống hàng ngày để đạt được hiệu quả cá nhân và chuyên nghiệp. Từ việc trở nên chủ động hơn đến việc tìm kiếm sự cân bằng và đổi mới liên tục, những thói quen này cung cấp một khuôn khổ toàn diện để sống một cuộc sống có ý nghĩa và hiệu quả.

Hãy nhớ rằng việc phát triển những thói quen này là một hành trình, không phải đích đến. Mỗi ngày là một cơ hội mới để thực hành và hoàn thiện những thói quen này, đưa bạn đến gần hơn với phiên bản tốt nhất của chính mình. Bằng cách áp dụng từng bước nhỏ một cách nhất quán, bạn sẽ dần thấy được sự thay đổi to lớn trong cách bạn sống, làm việc và tương tác với người khác.

(Nội dung có tham khảo từ nhiều nguồn).

Sự phụ thuộc lẫn nhau (Interdependence) được định nghĩa là mức độ trưởng thành cao nhất trong mối quan hệ giữa con người. Nó vượt qua sự phụ thuộc (dependence) và độc lập (independence), nhấn mạnh vào sức mạnh của sự hợp tác và làm việc cùng nhau để đạt được những mục tiêu lớn hơn mà một cá nhân không thể tự mình đạt được.

1. Tư duy "Chúng ta" thay vì "Tôi" hoặc "Bạn": Người hiểu về sự phụ thuộc lẫn nhau sẽ nhận thức rằng thành công lớn nhất không chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân mà còn cần sự kết hợp tài năng, khả năng và nguồn lực từ nhiều người khác.

2. Hợp tác hiệu quả: Sự phụ thuộc lẫn nhau không có nghĩa là sự dựa dẫm lẫn nhau mà là sự cộng hưởng. Nó cho phép các cá nhân tự chủ, nhưng đồng thời biết cách phối hợp để tạo ra giá trị lớn hơn tổng các phần riêng lẻ.

3. Phát triển từ độc lập: Chỉ những người đã đạt được sự độc lập (tự chủ, tự chịu trách nhiệm) mới có thể thực hành sự phụ thuộc lẫn sau một cách hiệu quả. Điều này yêu cầu sự trưởng thành về mặt cảm xúc, trí tuệ và xã hội.

4. Hiệu quả tối đa: Sự phụ thuộc lẫn nhau là nền tảng để đạt được hiệu quả cao nhất trong các tổ chức, cộng đồng, và mối quan hệ cá nhân. Nó dựa trên sự tin tưởng, giao tiếp và khả năng làm việc nhóm để giải quyết những vấn đề phức tạp hơn.

Ví dụ:

• Trong công việc: Một nhóm làm việc hiệu quả khi mỗi thành viên đóng góp thế mạnh riêng, đồng thời phối hợp chặt chẽ để đạt mục tiêu chung.

• Trong gia đình: Các thành viên trong gia đình hỗ trợ nhau về mặt cảm xúc, tài chính, và trách nhiệm để tạo dựng một cuộc sống hạnh phúc.

• Trong xã hội: Các cộng đồng hợp tác với nhau để giải quyết những vấn đề lớn như biến đổi khí hậu hoặc khủng hoảng toàn cầu.